سکێزوفرینیا یەکە لە نەخۆشییە روانییە گرنگەکان کە کاریگەری درێژخایەن لە بیرکردنەوە، هەستکردن و ڕەفتارەکانی کەس دەکات. نابێت وەک «دووپەروەری» یان «شخصیت دووگانه» تێبگەین، ئەمە هەڵەیە. ئەم نەخۆشیمە زۆرجار لە تەواوی جیهاندا ناسراوە و زانایان نیشانەکانیان بە دوو جۆر دابەش دەکەن: نیشانە سەرەکی و نیشانە ناسراو.
١. نیشانە سەرەکی (Positive Symptoms)
نیشانە سەرەکی ئەوانەن کە لە خەریکی ڕوودان بوون دەبن، واتە شتێک زیاد دەبێت بە دنیای هەستی کەسەکە. ئەمانە زۆر خۆی دەدەنە نیشان و خێزان یان هاوڕێکان بە شێوازی زۆر دەبینن.
🔹 هەستبینی (Hallucinations)
زۆرترین جۆری هەستبینی دەنگە. کەسەکە دەنگ دەبیستێت بەڵام هیچ سەرچاوەیەکی دەرەکی نییە. جارێک پێیان دەڵێن: "دەنگێکم لە گوێم دەڵێ…".
🔹 وهم و باوەڕی نادروست (Delusions)
باوەڕی قووڵ بە شتێک کە راست نییە. وەک ئەوەی باوەڕ بکات خەڵکی دواتیانە دەکەون، یان تێکەڵکراون لە پلانێکی زیانبار.
🔹 ڕێگری لە بیرکردنەوە (Disorganized Thinking)
قەسەکردن کە تێکنەبێت، جوملەکان تەواو نەبن، یان بابەت بە بابەتی دیکە بگوازرێت بەبێ پەیوەندیدار.
🔹 ڕەفتاری ناهەماهنگ و تێکچو (Disorganized Behavior)
کردارەکانی دەکرێت نابینراو، ئاراوڕاژ، یان سەخت بەرەڕاست نەبن.
٢. نیشانە ناسراو (Negative Symptoms)
ئەم نیشانانە زۆرجار کورتبینی کراون بۆ «کەمبوونەوە» یان «لێبیرچوونەوە»ی هەندێ شت لە ڕەفتار و هەست و گوزەرانی کەسەکە.
🔹 کەمبوونی هیجان و هەست (Flat Affect)
چهرەکە هیچ هەستێکی نیشان نادات، دەنگەکە یەکوازی، و کرداری هەستدار کەمتر دەبێت.
🔹 لەدەستدانی انگیزه (Avolition)
کەسەکە توانیان نییە کارەکانی ڕۆژانە بە سادەیی بکات. وەک شستوشۆ، خواردن لێدان، کارکردن یان گەشتکردن.
🔹 کەمبوونی قسەکردن (Alogia)
قەسەکردن کەم دەبێت؛ وەڵامەکان کور و کورت دەبن.
🔹 کەمبوونەوەی خۆشەویستی و پەیوەندی (Social Withdrawal)
لە خەڵک دوور دەکەوێت، لە میوانی یان تێکەڵبوون هەوڵ نادات، و زۆرجار خۆی بە تنهێی دەگرێت.
سود لە زانیاریی پزیشکی چییە؟
ناسین و دەستنیشان کردنی زوو زۆر گرنگە، چونکە سکێزوفرینیا نەخۆشییەکی درێژخایەنیە و پێویستی بە چارەسەری پزیشکی، دوا، وتوانی نەشتەرگەری رواوە. خێزان، هاوڕێ، یان کەسایەتی خۆی دەکرێت لە سەرەتادا تێبگەنەوە و پزیشک بکەنە ئاگاداری.
چارەسەر زۆرجار تێکەڵەیەکی دوا، رواندرمانی، پشتگیری خێزانی و زانیاری پزیشکی پێویست دەبێت.
سکێزوفرینیا یەکە لە نەخۆشییە روانییە گرنگەکان کە کاریگەری درێژخایەن لە بیرکردنەوە، هەستکردن و ڕەفتارەکانی کەس دەکات. نابێت وەک «دووپەروەری» یان «شخصیت دووگانه» تێبگەین، ئەمە هەڵەیە. ئەم نەخۆشیمە زۆرجار لە تەواوی جیهاندا ناسراوە و زانایان نیشانەکانیان بە دوو جۆر دابەش دەکەن: نیشانە سەرەکی و نیشانە ناسراو.
١. نیشانە سەرەکی (Positive Symptoms)
نیشانە سەرەکی ئەوانەن کە لە خەریکی ڕوودان بوون دەبن، واتە شتێک زیاد دەبێت بە دنیای هەستی کەسەکە. ئەمانە زۆر خۆی دەدەنە نیشان و خێزان یان هاوڕێکان بە شێوازی زۆر دەبینن.
🔹 هەستبینی (Hallucinations)
زۆرترین جۆری هەستبینی دەنگە. کەسەکە دەنگ دەبیستێت بەڵام هیچ سەرچاوەیەکی دەرەکی نییە. جارێک پێیان دەڵێن: "دەنگێکم لە گوێم دەڵێ…".
🔹 وهم و باوەڕی نادروست (Delusions)
باوەڕی قووڵ بە شتێک کە راست نییە. وەک ئەوەی باوەڕ بکات خەڵکی دواتیانە دەکەون، یان تێکەڵکراون لە پلانێکی زیانبار.
🔹 ڕێگری لە بیرکردنەوە (Disorganized Thinking)
قەسەکردن کە تێکنەبێت، جوملەکان تەواو نەبن، یان بابەت بە بابەتی دیکە بگوازرێت بەبێ پەیوەندیدار.
🔹 ڕەفتاری ناهەماهنگ و تێکچو (Disorganized Behavior)
کردارەکانی دەکرێت نابینراو، ئاراوڕاژ، یان سەخت بەرەڕاست نەبن.
٢. نیشانە ناسراو (Negative Symptoms)
ئەم نیشانانە زۆرجار کورتبینی کراون بۆ «کەمبوونەوە» یان «لێبیرچوونەوە»ی هەندێ شت لە ڕەفتار و هەست و گوزەرانی کەسەکە.
🔹 کەمبوونی هیجان و هەست (Flat Affect)
چهرەکە هیچ هەستێکی نیشان نادات، دەنگەکە یەکوازی، و کرداری هەستدار کەمتر دەبێت.
🔹 لەدەستدانی انگیزه (Avolition)
کەسەکە توانیان نییە کارەکانی ڕۆژانە بە سادەیی بکات. وەک شستوشۆ، خواردن لێدان، کارکردن یان گەشتکردن.
🔹 کەمبوونی قسەکردن (Alogia)
قەسەکردن کەم دەبێت؛ وەڵامەکان کور و کورت دەبن.
🔹 کەمبوونەوەی خۆشەویستی و پەیوەندی (Social Withdrawal)
لە خەڵک دوور دەکەوێت، لە میوانی یان تێکەڵبوون هەوڵ نادات، و زۆرجار خۆی بە تنهێی دەگرێت.
سود لە زانیاریی پزیشکی چییە؟
ناسین و دەستنیشان کردنی زوو زۆر گرنگە، چونکە سکێزوفرینیا نەخۆشییەکی درێژخایەنیە و پێویستی بە چارەسەری پزیشکی، دوا، وتوانی نەشتەرگەری رواوە. خێزان، هاوڕێ، یان کەسایەتی خۆی دەکرێت لە سەرەتادا تێبگەنەوە و پزیشک بکەنە ئاگاداری.
چارەسەر زۆرجار تێکەڵەیەکی دوا، رواندرمانی، پشتگیری خێزانی و زانیاری پزیشکی پێویست دەبێت.
راهنمای انتخاب تجهیزات مناسب برای راهاندازی کافیشاپ